Μοντέλα Προσέγγισης στην Εργοθεραπεία
Μια ανάλυση των κυριότερων πλαισίων αναφοράς που καθοδηγούν την κλινική πράξη.
1. Μοντέλο Ανθρώπινου Έργου (MOHO)
Αναπτύχθηκε από τον Gary Kielhofner. Θεωρεί ότι το άτομο αποτελείται από τρία αλληλένδετα υποσυστήματα:
- Θέληση (Volition): Το κίνητρο, οι αξίες και τα ενδιαφέροντα που οδηγούν τις επιλογές μας.
- Εξοικείωση (Habituation): Οι συνήθειες και οι ρουτίνες που οργανώνουν την καθημερινότητα.
- Ικανότητα Απόδοσης (Performance Capacity): Οι σωματικές και νοητικές ικανότητες για την εκτέλεση έργου.
2. Μοντέλο Γνωστικής Δυσλειτουργίας (Allen)
Εστιάζει στο πώς η γνωστική ικανότητα επηρεάζει την εκτέλεση δραστηριοτήτων. Προτείνει μια ιεραρχία 6 επιπέδων λειτουργικότητας:
Τα 6 Γνωστικά Επίπεδα:
Επίπεδο 1: Αυτόματες πράξεις / Αντανακλαστικά.
Επίπεδο 2: Κινήσεις σώματος (στάση, βάδισμα).
Επίπεδο 3: Χειρωνακτικές πράξεις (απλές, επαναλαμβανόμενες).
Επίπεδο 4: Στοχοκατευθυνόμενες πράξεις (ακολουθεί 2-3 βήματα).
Επίπεδο 5: Εξερευνητικές πράξεις (πειραματισμός, επίλυση προβλημάτων).
Επίπεδο 6: Σκόπιμες πράξεις (αφηρημένη σκέψη, σχεδιασμός – απουσία δυσλειτουργίας).
Επίπεδο 1: Αυτόματες πράξεις / Αντανακλαστικά.
Επίπεδο 2: Κινήσεις σώματος (στάση, βάδισμα).
Επίπεδο 3: Χειρωνακτικές πράξεις (απλές, επαναλαμβανόμενες).
Επίπεδο 4: Στοχοκατευθυνόμενες πράξεις (ακολουθεί 2-3 βήματα).
Επίπεδο 5: Εξερευνητικές πράξεις (πειραματισμός, επίλυση προβλημάτων).
Επίπεδο 6: Σκόπιμες πράξεις (αφηρημένη σκέψη, σχεδιασμός – απουσία δυσλειτουργίας).
3. Πλαίσιο Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης (Sensory Integration)
Θεμελιώθηκε από την Jean Ayres. Είναι η διαδικασία κατά την οποία ο εγκέφαλος οργανώνει τις αισθητηριακές πληροφορίες για να παράγει μια προσαρμοστική αντίδραση.
Τα 3 Βασικά Συστήματα
- Αιθουσαίο: Έλεγχος ισορροπίας, κίνηση, βαρύτητα.
- Ιδιοδεκτικό: Αίσθηση της θέσης του σώματος στο χώρο (από μύες/αρθρώσεις).
- Απτικό: Πληροφορίες μέσω της αφής (προστασία, διάκριση).
Στόχος Παρέμβασης:
Μέσω του παιχνιδιού και του κατάλληλου εξοπλισμού (κούνιες, μπάλες, υλικά αφής), το παιδί λαμβάνει ελεγχόμενα ερεθίσματα ώστε να βελτιώσει την οργάνωση της συμπεριφοράς και τη μάθηση.
Μέσω του παιχνιδιού και του κατάλληλου εξοπλισμού (κούνιες, μπάλες, υλικά αφής), το παιδί λαμβάνει ελεγχόμενα ερεθίσματα ώστε να βελτιώσει την οργάνωση της συμπεριφοράς και τη μάθηση.
4. Νευροαναπτυξιακό Πλαίσιο (Bobath/NDT)
Χρησιμοποιείται κυρίως σε άτομα με εγκεφαλική παράλυση ή εγκεφαλικά επεισόδια. Βασικές αρχές:
- Αναχαίτιση παθολογικών προτύπων και μη φυσιολογικού τόνου (σπαστικότητα/υποτονία).
- Διευκόλυνση φυσιολογικών προτύπων κίνησης μέσω ειδικών χειρισμών (handling).
- Έμφαση στον έλεγχο κεφαλής, κορμού και λεκάνης.
5. Το Παιχνίδι στην Εργοθεραπεία
Το παιχνίδι είναι η κύρια "εργασία" του παιδιού. Σύμφωνα με την Mary Reilly, εξελίσσεται σε 3 στάδια:
- Διερευνητική Συμπεριφορά: Εξερεύνηση του περιβάλλοντος (εσωτερικό κίνητρο).
- Συμπεριφορά Ικανότητας: Πειραματισμός και επανάληψη για την κατάκτηση δεξιοτήτων.
- Συμπεριφορά Επίτευξης: Εστίαση στο αποτέλεσμα, συναγωνισμός, ανάληψη ρίσκου.